Home » Sint Nicolaas weetjes » Centsprenten

Cents / Kinderprenten

Een prent voor een cent

Wie zich lang geleden geen boeken kon veroorloven kocht centsprenten. Kinder-, volks- of centsprenten fungeerden ruim driehonderd jaar als geïllustreerde verhalenbron. Ze werden zo genoemd omdat ze één cent kostten.

Centsprenten waren populair van de 16e tot ver in de 19e eeuw. Vellen papier met afbeeldingen en tekst. Ze werden niet alleen in winkels verkocht maar ook door venters verspreid. De behandelde onderwerpen waren divers. Zoals spreekwoorden, zeden en gebruiken, verhalen uit de literatuur.Sommige prenten werden op school gebruikt voor bijvoorbeeld de aardrijkskunde- en geschiedenisles. Maar er waren ook centsprenten met Sinterklaas als onderwerp.

Eigenlijk lijkt de centsprent een voorloper van het stripverhaal, dat eind 19e eeuw zijn intrede in Nederland deed.

St. Nicolaas te paard   (1806 - 1830)

Staande langwerpige prent, met één grote houtsnede en eronder in twee kolommen een gedicht. Op de prent staat St. Nicolaas te paard op een plein in een stad afgebeeld, kinderen rapen het speelgoed op, St. Nicolaas rijdend op het dak.

Sint-Nicolaas rijdt door de straat  (1833 - 1856)

Staande langwerpige prent met een grote (24x22 cm) voorstelling in houtsnede van Sint-Nicolaas, die door een straat rijdt op zijn paard en speelgoed voor de kinderen strooit. Elders op de prent komt hij nog tweemaal voor.

St. Nicolaas en Pieter te paard (1871 / 1900)

Sint_Nicolaas_prent_centsprent.jpg

"Geschenk voor de leergrage jeugd". ca. 1890

stavond1890.png

Aankomst van St. Nicolaas

Centsprent_Sinterklaas_Sint_Nicolaas.jpg

Links:

   'Geliefde jeugd van Nederland,
   Ik kom alweer met milde hand,
   Bewandelen de daken,
   Ik zal nooit mijn liefde staken,
   Voor hem die zoet is en braaf leert
   Die krijgt al wat zijn hart begeert,
   Zie maar deez schoorsteen even,
   Hoe ruim loon ik kom geven.'

Midden onder, onder de titel een vierregelige tekst:

  'Dus kind'ren, let wel op, blijft God en oud'ren vreezen,
   Dan zal Sint Nicolaas u altijd gunstig weezen!
   Maar leert er naarstig bij, hebt Land en Koning lief:
   Het kind dat zulks betracht blijft steeds mijn hartedief.

Rechts:

  'Maar zie mijn hoorn van overvloed,
   Hoe vol van lekkers en mooi goed,
   Breng ik ook mee mijn roede,
   Geschenken krijgt de goede,
   Maar hij die stout is of niet leert,
   Indien hij zich niet gauw bekeert,
   Zou, wil het goed beseffen,
   Geducht mijn gramschap treffen!'

'Knipprenten'

Kinderprenten zijn eeuwenlang een vervanger van het veel duurdere boek geweest. Maar als de productie van kinderboeken in de loop van de negentiende eeuw technisch makkelijk wordt, worden de boeken stukken goedkoper. Het einde van de 'kinder' prent is dan nabij. Hoe aantrekkelijk ze ook zijn, ze zijn lastiger in het gebruik en sneller aan slijtage onderhevig. In de poging het einde nog even uit te stellen worden de prenten soms omgezet in spellen. Deze prent uit ca. 1880 is ontworpen als knipprent, de figuurtjes ontlenen hun kracht niet meer aan de compositie op het blad; eenmaal uitgeknipt of gesneden moeten ze worden opgezet en een eigen leven leiden door de 'jonge' eigenaar van de prent.

Een St. Nicolaas prent ca. 1880

prent1882large.jpg

'reproductie' knipplaat

prentknipplaat.png