Home » Lekkernijen weetjes » 'Letters'

'Letters'

chocoladeletters_schoenletter_banketletter_spekletter.jpg

Chocoladeletters, banketletters, letters van marsepein of suikergoed: jaarlijks gaan er duizenden over de toonbank als de Sint weer in het land is. De toepassing van letters als snoepgoed, of breder, als voedingsmiddel is al ongeveer tweeduizend jaar oud en bezat een flinke portie educatieve waarde. Al in het antieke Rome werd het alfabet aangeleerd door het eten van letterkoeken. Deze snoeplettermethode is waarschijnlijk ook bedoeld door Horatius toen hij schreef over ‘somtijds vriendelijke leermeesters die met lekkernijen kinderen plezier deden, opdat zij graag het alfabet zouden leren’. Het eten van letters zou ook een traditie zijn gedurende de Middeleeuwen. Op kloosterscholen kregen de leerlingen schrijfles met behulp van losse letters, gemaakt van brood. Wie een letter mooi kon naschrijven mocht 'em als beloning opeten.

Ouderwetse  'opzettertjes'

Het is niet bekend hoeveel kinderen hun eerste letterkennis hebben verworven door het oppeuzelen van banket- en chocoladeletters maar het moeten er velen zijn geweest. De ouderen onder ons zullen zich ongetwijfeld nog de vermicelli-letters en opzettertjes van biscuit herinneren. Laatstgenoemde biscuitlettertjes werden nog minstens tot in de jaren ’70 verkocht. De in Nederland uitermate bekende ABC–haneboeken zouden ook wel eens binnen deze methodiek kunnen passen zeker ook gezien de letter B: B is de bakker, die bakt voor ons het brood. In het Duitse Würtemberg werden tot aan de Tweede Wereldoorlog drie letters van het ABC in de pap meegekookt om de kinderen ‘Lernkräftig’ te maken. Iets dergelijks vond ook plaats in Baden waar het meekoken van vermicelliletters een volksgebruik was. Op Sicilië werd een ‘abizzé’ bij het pasgeboren kind in de wieg gelegd om mogelijke studiebollen te stimuleren. Ook in Frankrijk kon men de pedagogische rol van letterkoeken waarderen zoals blijkt uit een geschrift uit 1886 en ook in Engeland worden meerdere malen koekletter – eters vermeld. In het boek ‘The vicar of Wakefield’ van Oliver Goldsmith lezen we: “Mr. Burchill bracht voor elk van mijn kleintjes een stuiver peperkoek mee. Mijn vrouw beloofde het voor hen te bewaren en het hun letter voor letter te geven.”

Ontbijt met lettergebak

Het Groninger Museum is in het bezit van een schilderij van Peter Binoit uit ca. 1620 dat is getiteld “Het ontbijt met lettergebak”. Te midden van kleine en grotere bruin- en witgekleurde balletjes en - suikerstaafjes liggen de initialen van de schilder, P en B, gemaakt van suikerwerk. Dat was meer dan 150 jaar eerder dan de vermelding van suikerletters in het boek ‘Volkoomen Neerlandsch Kookkunstig Woordenboek, voorgesteld in de Friesche Keukenmeid’ uit 1797. Schrijfster Catharina Zierikhoven beschrijft daarin tot letters gevormde bakwaren en maakt daarbij onderscheid tussen rode en witte letters, banketletters en letterkoeken. Ook van marsepein, fondant en andere zoetwaren worden letters vervaardigd. In de 18e eeuw zijn er meerdere vermeldingen van lettergebak zoals de biscuitletters in Frankrijk en de marsepeinen letters uit Leipzig.

'Stilleven met Letter Gebak'   Peter Binoit ca. 1615

Hier heeft de schilder, Peter Binoit, op speelse wijze zijn eigen signatuur verwerkt in de compositie. In plaats van op de gebruikelijke wijze te signeren, laat hij de letters P en B het meest in het oog springen in het stapeltje. Verder zijn ook een O, een R, een I en een N te herkennen, ...

Stilleven_letter_van_gebak.jpg