Schoorsteen

De schoorsteen is een, tot op de dag van vandaag, belangrijk onderdeel van het Sint Nicolaasfeest. Het is de schoorsteen waardoor Sint Nicolaas en Zwarte Piet het huis betreden. De schoorsteen word gezien als de koker tussen de mens en de bovenwereld. Een wereld vol spoken en geesten. In oude verhalen zien we o.a. de boldergeest (het brengen van plagen) en kaboutermannetjes (het brengen van een zak met geld voor kinderen) gebruik maken van de schoorsteen om in huis te komen.
Ook Wodan (een oude Germaanse god) maakte gebruik van de schoorsteen. De schoorsteen werd om verschillende redenen gebruikt ‘door’ Wodan:
– Hij strooide zaadjes door de schoorstenen naar binnen om er voor te zorgen dat het land weer vruchtbaar werd. – Door de schoorsteen werd gekeken of er offers voor Wodan werden gelegd. – De zwarte kraaien Hugin (gedachten) en Munin (geheugen) van Wodan luisterden aan de schoorsteen om er achter te komen wat de mensen doen. Zij gaven dit door aan Wodan die daarop bepaalde wie er aan het eind van het jaar beloond of gestraft zou worden (Bron: www.sintzwartepiet.nl)

Voor meer oude bronnen omtrent de schoorsteen, betrekking hebbend op Nederland: klik hier

1679 

Hondius, Jacobus (1679). “Swart register van duysent sonden” (pagina 219). Gerardus Borstius (Amsterdam) 29 mei 2015


“464. Sondigen soodanige Ouders, die Ledematen zijnde/ nochtans op seeckere tijdt des jaers voor hare kleyne kinderen eenige snoeperijen/ wat poppegoet/ ende andere dingen die haer aengenaem zijn/ in de schoorsteen laten vallen/ of deselve des nachts in hare kleederen/ koussen en schoenen steecken/ ende dan des morgens hare kinderen een deel leugens wijs maecken van een seeckere paepsche sanct/ ghenaemt S. Claes/ seggende dat Sinter Claes dat gedaen heeft: ende maecken haer selven alsoo schuldigh aen die paepsche superstitis en afgoderye/ ende planten die hare kinderen in.”

J. Ter Gouw, 'De Volksvermaken' uit 1871

Sinterklaas rijdt over de daken, Naar een oude prent uit Ter Gouw

De schoorsteen is de koker der- gemeenschap met de bovenwereld, die de kinderlijk levendige verbeelding der voorgeslachten met allerlei geesten bevolkte ‘). Door den schoorsteen vernamen ze dikwijls de wonderlijkste stemmen en geluiden, profeciën en vermaníngen. Wie zijn buurman een schrik woû aanjagen, klom op diens schoorsteen, en schreeuwde, met een grove stem, een paar onheilspellende woorden door den koker, en de arme buurman sidderde door al zijn leden. Goed en kwaad kwamen door den schoorsteen. De boldergeest kwam er door, om plagen in ’t huis te brengen; maar ook de kaboutermannetjes kozen denzelfden weg, als ze den gelukskinderen ’s nachts een zak "ol geld bragten. En zoo deed ook Sinterklaas zijn intogt door den schoorsteenpijp, zonder dat iemand ooit heeft kunnen merken, dat zijn „sliekerdemickjes" naar ’t roet smaakten.

Bron 1679: www.sintzwartepiet.nl / Klik hier voor de digitale versie van J. Ter Gouw uit 1871 / Bron: tekst / prent Sinterklaas, uit het blad Groot Rotterdam 1926