Home » Lekkernijen weetjes » Speculaas dl2

Koekplanken

Koekprenten

Speculaasjes, in grote en kleine maten, werden eeuwenlang met behulp van koekplanken of ‘prenten’, zoals ze in vakjargon heten, vervaardigd. Vermoedelijk werden de eerste prenten al in de Middeleeuwen gesneden. De oudst bekende plank in Nederland dateert echter van omstreeks 1600. Het snijden van koekprenten is een vorm van volkskunst die zijn bloeiperiode kende in de 17e en 18e eeuw maar helaas verdwenen onder invloed van modernisering en mechanisering.

St. Nicolaas als afbeelding

koekplank_sinterklaas_speculaaspop.jpg
koekplank_sinterklaas_speculaaspop.jpg
koekplank_speculaas.jpg
koekplank_speculaas.jpg
Sint_Nicolaas_speculaasplank.jpg
Sint_Nicolaas_speculaasplank.jpg
Speculaas_koekplank_speculaasplank.jpg
Speculaas_koekplank_speculaasplank.jpg
speculaasplak_koekplank_sint_Nicolaas.jpg
speculaasplak_koekplank_sint_Nicolaas.jpg
speculaasplank_sinterklaas_koekplank.jpg
speculaasplank_sinterklaas_koekplank.jpg

Oorsprong

De oorsprong van het woord ‘speculaas’ is waarschijnlijkheid wel te danken aan de koekplank. Het is aannemelijk dat het woord afkomstig is van het Latijnse ‘speculum’ wat spiegelbeeld betekent. De speculaasvorm is daarmee niet alleen een afbeelding van de prent maar vooral ook een afbeelding van de alledaagse werkelijkheid. Ze werden gesneden uit vruchtbomenhout of door de bakker zelf, òf door schrijnwerkers, rondreizende marskramers en een ieder die het houtbewerken in de vingers had. Zo verdienden zij een centje bij maar er waren her en der ook professionele snijders. Zo vinden we in het gemeentearchief van Amsterdam anno 1626 een vermelding van ene Jan Jansz. van beroep vormsnijder. Als voorbeelden voor de afbeeldingen werden o.a. de bekende centsprenten gebruikt. Een goede vormsnijder beschikte ook over eigen modellenboeken. Er waren kleine planken met meerdere afbeeldingen, de zogeheten rijtjesplanken die ook voor suikerwerk werden gebruikt. Deze vond men voornamelijk in de gewone broodbakkerswinkels als gereedschap. Volgens gilde - voorschriften mochten de echt grote prenten alleen gebruikt worden door de koek - en banketbakkers. Toen na de Franse Tijd in 1796 de gilden werden opgeheven verdween dit onderscheid.

Meer weten over koekplanken, klik hier