Home » Zwarte Piet » Ketting

Ketting / ketenen

Een niet onbelangrijk kenmerk (naast roe zak en zwart gezicht) is de ketting van Zwarte Piet (en eerder de Zwarte Klazen). Tot de jaren ’50 van de 20e eeuw was Zwarte Piet regelmatig in het bezit van een ketting en de belangrijkste functie van deze ketting was ermee rammelen om zo lawaai te maken. Naast het hard bonzen op de deur en ook het rinkelen van (koebellen) is deze ketelmuziek een belangrijk onderdeel van het Sint Nicolaas feest. Wij zingen niet voor niets: Zie de maan schijnt door de bomen, makker staakt uw WILD GERAAS! Deze ketting is onderdeel van de afstamming van Zwarte Piet van de aan Sinterklaas onderworpen geketende duivel stammend uit de middeleeuwen en men vermoedt dat dit symbool is toegevoegd om duidelijk te maken dat de heilige de duivelse begeleider in toom heeft. Zwarte Piet wordt ook gezien als een voortzetting van oude heidense en Germaanse gebruiken en toen de kerk deze niet kon uitbannen, moest door middel van deze ketting, in ieder geval duidelijk zijn dat zij niet meer heersten, maar het christendom en de kerk.

Ook Zwarte Klazen gebruikte de kettingen voor het wild geraas!

Voor nog meer oude bronnen met betrekking de ketting, verwijzend naar Nederland klik hier.

16de / 17de eeuw

In Amsterdam in de 16de en 17de eeuw liepen in de aanloop tot 6 december (de oorspronkelijke dag waarop Sint Nicolaas wordt gevierd) Zwarte Klazen, ook wel Sunderklazen genoemd, ze liepen door de straten met schoorsteenkettingen rammelend over de straatkeien en klopten bij mensen aan om te vragen of er nog stoute kinderen waren. (artikel uit het Rotterdamsch nieuwsblad 7-12-1896) www.delpher.nl

1802

Anoniem (1802). “Magazijn van spreekwoorden en zedenspreuken, opgehelderd door voorbeelden en vertellingen, tot een leesboek voor de jeugd” (pagina 122-123). Willem van Vliet (Amsterdam) 26 april 2015

“Mijne ouders meenden hem te temmen, wanneer zij, op St. Nikolaas, eenen zwarten man op hem afzonden.
Ferdinand: Wat meent gij daar mede?
Helm. Men had, voor tijden, en heeft nog wel hier en daar, de kwade gewoonte, dat men, op den dag, die aan eenen roomschen Heiligen, St. Nikolaas genaamd, gewijd is, kerels verkleedde en zwart maakte, die dan dien Heiligen moesten verbeelden, met rammelende kettingen aan de huizen rond gingen en de kinderen bang maakten. Den zoeten kinderen gooiden zij lekkers toe, en sloegen vaak de stoute jongens, welken zij ook eene roede bragten.”                                                        Ferdinant: “Dat is leelijk. Mijne ouders hebben dit nooit gedaan. En uw broeder?”                                                                                                    Helm: “Men maakte hem wijs, dat St. Nikolaas, hem mede nemen zou. Toen hij nu dien zwarten kerel zag, werd hij zoo bang, dat hij, over zijn gansche lijf, beefde.””

1924

Sinterklaas met zijn Pieten, Zierikzee. In 1924 vervulde mevrouw Fokker van Crayestein van Rengerskerke – echtgenote van de toenmalig burgemeester van Zierikzee – de rol van (hulp) Sinterklaas. Twee Pieten hebben een ketting. 

1930

St. Nicolaas en Zwarte Piet op bezoek bij een gezin. bron: klik hier

1944

Intocht in Rucphen 1944, Linker Piet heeft een ketting om zijn nek (wild geraas). De Pieten hebben een mooie maskerade, lekker zwart en eigen haar! Bron: www.westbrabantsarchief.nl

1948

Foto: 'Week in Beeld' - 1948

Intocht Sinterklaas met zijn Pieterbazen in Marken. Hier zien we goed de ketting, de roe en een zeer aparte maskerade van de Knechten. De Knechten en de Sint dragen namelijk maskers. 

1948 - Overige foto's (roe, ketting, zak, maskerade)

Foto's uit het blad 'Week in Beeld' - 1948

1950

Bron foto: www.bhic.nl 

Aankomst van Sint Nicolaas met drie Pieten die een pik zwarte gezichten hebben, hebben geen pruiken en twee Pieten hebben een ketting op hun schouders, op het station Vught. 

Affiche jr. 50/60

Bron illustratie: www.adviz.nl 

Vroom & Dreesmann St. Nicolaas affiche jr. 50/60. Sint en Piet op het dak. De knecht heeft een zak vol cadeautjes, roe en een ketting.

1952

Foto: katholieke illustratie - 1952

Zwarte Pieten en Sinterklazen, Sint-Ignatiuscollege te Amsterdam. Hier hebben de Pieten een roe, zak en sommige pieten hebben een ketting. Aan de linkerkant tis het goed te zien.

Jaren 50

'Sint Nicolaas voor allen' een vereniging uit Nijmegen. Op de groepsfoto het gezelschap omringt met de Sint en zijn twee Pieten. De linker piet heeft een ketting (wild geraas) om zijn hals. De dames hebben lollig de ketting vast. bron klik hier

Ketting elders in Europa

Een van de duivelse restanten die Zwarte Piet tot in de twintigste eeuw behouden had, was zijn ketting. Die vind je bij oudere,  sinterklaasfiguren 'Zwarte Klazen' zoals in Amsterdam, en op het Nederlandse platteland en tegenwoordig nog bij veel sinterklaasbegeleiders elders in Europa. Er wordt dan druk met de kettingen gerammeld, want de wilde boemannen moeten lawaai en bangmakerij maken.

Bron tekst, ketting / 1802: www.sintzwartepiet.nl