De roe / gard

Berkentakken, jonge twijgen die de levenskracht en vruchtbaarheid symboliseren. Meisjes werden vroeger door jongens met de twijgen aangeraakt om hen tot vruchtbaarheid uit te nodigen. Later toen deze gebruiken verdwenen waren herkende men de roede niet langer als een vruchtbaarheidssymbool maar werd er een strafinstrument in herkend waarmee men de kinderen dreigde zoals in het liedje 'wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de roe'. De Roe is inmiddels afgeschaft, maar je komt de roe nog wel 'vaak' tegen als decoratie materiaal, op pakpapier en 'illustratie' werk.

Voor nog meer oude bronnen omtrent de roe / gard, betrekking hebbend in Nederland klik hier

1665-1668 - St. Nicolaasfeest 

Bron afbeelding: www.rijksmuseum.nl 

Het Sint-Nicolaasfeest. Jan Havicksz Steen. 1665-1668. Detail uit het schilderij: De huilende jongen kreeg de roe in zijn schoen.

1761

Bron afbeelding: www.rijksmuseum.nl 

In een interieur viert een gezin het Sint Nicolaasfeest. De vader zit bij de haard te lezen, achter hem laten twee dochters hun poppen zien die ze hebben gekregen. Op de grond snoept een kind met een schaal met koek en snoepgoed. Links een huilende jongen die alleen een roe heeft gekregen; de dienstmeid achter hem heeft zijn schoen met daarin de roe vast. Sint Nicolaasfeest, Jacob Houbraken, Pierre Fouquet (Jr.), Dionys Muilman, 1761

Klik hier om een tekst te typen.

1779 – Op de markt van Sint Niklaas! 

Joannes Francq van Berkhey (1779). “Gedichten, van Joannes le Francq van Berkhey” (pagina 175, 179, 232, 272, 302 en 303). F. de Kruyff (Amsterdam) 9 maart 2015 (NL)

“Ga, sprak hij, ô looze kinkel,
Loop, zoo ras gelijk een haas,
Naar een koek- of suikerwinkel,
Op de markt van Sint Niklaas!
Koop daar marsepeine ventjes,
Hartjes, mooi en fraai met goud,
Spekulatie, koek met krentjes, 
En zoo wat voor jong en oud:
Voor de Vrijers, een mooi meisje,
Geestig, aardig, netjes, jent;
Voor de Vrijsters, naar heus eischje,
Een galant, of stuks Student;”
“Ziet op Sint Niklaas Feest, hoe ’t zoete Kind zijn’ schoe
gevuld vindt met banket, het stoute met een roê.”

1810

Bron afbeelding: www.geheugenvannederland.nl 

Zie eens mietje! wat al lekkers U, St.Nicolaas al bragt; Omdat ge' als gehoorzaam Meisje, Uw verpligting hebt volbragt. Maar uw Broeder, die nooit luistert Naar zijn Ouders goede raad! Die onwillig, ongehoorzaam, Hun geboden heeft versmaad. Zie hoe staat hij nu te schreijen, Nu ziet hij een gart ten loon. Zie nu 't naberouw hem treffen! Zijt voortaan gehoorzaam Zoon, Dan verkrijgt gij ook geschenken, Voor een gart om u te straffen, Dubble portjes lekker goed. Het prenteboekje ca.1810.  

1814

Bron afbeelding: www.kb.nl 

St. Nikolaas-geschenk aan de jeugd / E.J.B. Schonck. - Amsterdam : W. Brave, [1814]. - Met 6 pl., gegrav. tit. en vign.

1837

Bron afbeelding: www.veiling.catawiki.nl

In deze gravure zien we een man dreigend met de roe naar het huilende jongetje. Op de Sinterklaastafel zien we speelgoed en lekkernijen. Uit het boekje, Zestal gedichtjes voor de lieve kinderen tot een geschenk op het Sint-Nikolaasfeest - Amsterdam, Wed. C. Kok, 1837.

ca. 1840 - De intocht van Sint-Nicolaas 

Bron afbeelding: www.rijksmuseum.nl

Op deze prent verschijnt Sinterklaas in vol ornaat, met lange witte baard, mijter en tabbaard. De heilige is hier weergegeven in zijn hoedanigheid van goedgeefse kindervriend. Dat hij ook ondeugende kinderen straft, blijkt alleen uit de twee takkenbossen (gardes) op de voorgrond. Ook in de begeleidende dichtregels wordt er fijntjes op gewezen dat ongehoorzame kinderen een gard krijgen.

Ca. 1869-1900 - Centsprent

Bron afbeelding: www.rijksmuseum.nl

Het leven en de bedrijven van Sint Nicolaas, Glenisson & Zonen. In deze kader zijn we St. Niclaes dreigend met de roede!

1884

Bron afbeelding: www.hetutrechtsarchief.nl

Blad met diverse Sinterklaastaferelen, afgebeeld op een plaat van de St. Nikolaascommssie te Utrecht. Links in het midden zien we in een huiskamer St. Nikolaas met een roede, dreigend naar de kinderen! Gelegenheidsprent (autografie) van Jos Hoevenaar,

1895 - Gravure

Hier is het een fijn jongheertje, maar zijn lot is er niet minder droevig om; Hij vind een roe op de schouw. hij wist van geen kwaad bewust, het stukkende popje ligt op de grond. (tekst/gravure: Katholieke Illustratie 1895)

1920 - Van Sinterklaas en Pieterbaas (S. Abramsz)

Jr. 70/80 - Illustraties