Zwarte schmink / maskerade

Als alternatief voor het Zwarte gezicht zien we ook onder andere maskers (duurdere vorm van maskerade) of gebreide bivakmutsen (goedkope vorm van maskerade). Doel is steeds onherkenbaar te zijn voor omstanders. De maskerade (dus ook het zwart!) is naast, roe, zak en ketting en soms ook huiden en hoorns een belangrijk kenmerk van de begeleider van Sint Nicolaas en soms ook van Sint Nicolaas zelf. Veel mensen weten niet dat Sint Nicolaas en zijn begeleider soms samenvloeien tot een gestalte waarbij hij herkenbaar blijft aan deze kenmerken. De roe of gard is een vast onderdeel van het Sint Nicolaas feest (naast zwart gezicht, zak en ketting!) en alhoewel door pedagogen in de ban gedaan als attribuut nog steeds goed bekend. De roe wordt vaak als strafwerktuig gezien, waarbij er soms mee achterna gezeten of geslagen werd, maar vaker nog werd een roe in een schoen gestoken ten teken van straf of als teken dat men te oud was om cadeautjes te krijgen. In dit laatste geval werd iemand soms ook afgezouten waarbij een zakje zout in de schoen werd achter gelaten. De roe staat ook voor vruchtbaarheid, iets dat zeer zeker een rol speelt in het Nederlandse Sint Nicolaas feest waarbij deze als goedhuwelijksman (goedheiligman) bekend stond. In de samenvloeiing van de begeleider van Sint Nicolaas en Sint Nicolaas zelf is deze andere betekenis ook belangrijk. In andere Europese landen zien we het gebruik van de roe als vruchtbaarheidssymbool nog sterker terug.

De (tot nog toe) oudste bron waaruit blijkt dat in Nederland de zwart schmink traditie voorkomt dateert van 1736. In het boek wordt een hoofdstuk geweid aan het zwart schminken van gezichten in Europa. Nederland wordt in het boek specifiek benoemd waar uit blijkt dat men rond de tijd van Sint Nikolaas hun gezichten zwart schminkte.

Meer over zwart schmink met oude bronnen, betrekking hebbend op Nederland: klik hier

1895 – Zwarte Knecht – Het doode paard. W. Mets Tz

Let op de handen van de knecht, die zijn gewoon blank!

1919 - Oosterhout

Beschrijving: St. Nicolaas kwam in 1919 met een vliegtuig in Oosterhout aan. De twee knechten hebben bivakmutsen over hun hoofd en dragen burgerlijk kledij.

1923 - Kinderen dragen Sint en Piet maskers

Illustraties uit het kinderboekje: Zes kinderliederen gecomponeerd door Aletta Jansen en Henri Zagwijn. Geillustreerd door Joh.B.P. Kerkhoff

1928 - Zwarte Piet met masker

Beschrijving: Sinterklaas en de zwarte piet op het schoolplein bij de Openbare Lagere School (Spijkenisse)

1931 - Intocht Oosterhout

In dit filmpje zien wij de knechten met een zeer aparte maskerade, het lijkt wel of ze bivakmutsen op dragen! De knechten dragen geen Pietenpak en hebben hun eigen haar. Ook is het mooi om te zien dat ze dreigen met de roe en ze nemen zelfs een kind mee in de zak!

1931 - Kinderen dragen maskers van Sinterklaas en Zwarte Piet

Bron foto / tekst: www.gahetna.nl

Vier kinderen in winterkleren hebben een Sinterklaas en een Zwarte Piet masker opgezet en gaan tijdens de malaise de huizen langs. Haarlem, 18 november 1931.

1933 - Sint Nicolaas stilleven 

In het schilderij is rechts boven een Sinterklaas en Zwarte Piet masker geschilderd. 

1936 - Sint bij Pijls (Peel en Maas)

1937 - Sint en Piet dragen maskers bij een huisbezoek

Prenten - Anton Pieck

In deze prenten van Anton Pieck, zien we de maskers van Sint en Piet terug in de etalages. 

1948 - Sinterklaasvering in Marken

Foto uit het blad 'Week in Beeld' 

Als alternatief voor het Zwarte gezicht zien we ook dat er maskers gebruikt worden voor de maskerade. Dit is een duurdere vorm van maskerade. Op de foto zien we zowel Zwarte Piet als Sint Nicolaas met een masker. Let op de hand van Zwarte Piet waarin hij de roe en de ketting vastheeft. Ook zijn er een paar plaatjes bekend waarin Sinter Klaas door kinderen worden uitgebeeld, klik hier.

1966 - Kledingverhuurwinkel

Bron foto: www.gahetna.nl

Omschrijving: Sinterklaas kostuums, maskers en baarden in een kledingverhuurwinkel.

1967 - Kledingverhuurwinkel 

Omschrijving: Nu de grote dag van de Goedheiligman weer met rasse schreden nadert, wordt in de verhuurinrichtingen (Amsterdam) van zijn kleding onder hoogspanning gewerkt om alles weer piekfijn in orde te krijgen.

Deze maskers, hangen in een museum!