Home » Zwarte Piet » Ketting

Ketting / ketenen

Een niet onbelangrijk kenmerk (naast roe zak en zwart gezicht) is de ketting van Zwarte Piet (en eerder de Zwarte Klazen). Tot de jaren ’50 van de 20e eeuw was Zwarte Piet regelmatig in het bezit van een ketting en de belangrijkste functie van deze ketting was ermee rammelen om zo lawaai te maken. Naast het hard bonzen op de deur en ook het rinkelen van (koebellen) is deze ketelmuziek een belangrijk onderdeel van het Sint Nicolaas feest. Wij zingen niet voor niets: Zie de maan schijnt door de bomen, makker staakt uw WILD GERAAS! Deze ketting is onderdeel van de afstamming van Zwarte Piet van de aan Sinterklaas onderworpen geketende duivel stammend uit de middeleeuwen en men vermoedt dat dit symbool is toegevoegd om duidelijk te maken dat de heilige de duivelse begeleider in toom heeft. Zwarte Piet wordt ook gezien als een voortzetting van oude heidense en Germaanse gebruiken en toen de kerk deze niet kon uitbannen, moest door middel van deze ketting, in ieder geval duidelijk zijn dat zij niet meer heersten, maar het christendom en de kerk.

Ook Zwarte Klazen gebruikte de kettingen voor het wild geraas!

Voor nog meer oude bronnen met betrekking de ketting, verwijzend naar Nederland klik hier.

16de / 17de eeuw

In Amsterdam in de 16de en 17de eeuw liepen in de aanloop tot 6 december (de oorspronkelijke dag waarop Sint Nicolaas wordt gevierd) Zwarte Klazen, ook wel Sunderklazen genoemd, ze liepen door de straten met schoorsteenkettingen rammelend over de straatkeien en klopten bij mensen aan om te vragen of er nog stoute kinderen waren. (artikel uit het Rotterdamsch nieuwsblad 7-12-1896)

1829 - De Nederlandsche kindervriend: in gedichtjes voor de welopgevoede jeugd 

19e eeuws kinderboekje met 6 fraaie handgekleurde gravures én een zeer vroeg versje over Sint Nicolaas. Fragment:

Hij heete Sinterklaas,

En kwam met groot geraas

Van kettingen beneden,

Om al wie kwaad gedaan,

Of stoutheid had gedaan,

Tot straf aan te smeden.

1925 - St. Nicolaas te Zierikzee (boekje)

Bron foto: www.pinterest.nl     

Sinterklaas met zijn Pieten, twee Pieten hebben een ketting.

Meer foto's uit het boekje, klik hier

1929 - Speeltuinvereniging Vooruit; Vertrek van Sint Nicolaasoptocht.

De vier kenmerken van Zwarte Piet zijn aanwezig: De roe, ketting, de zak en de zwarte maskerade. Opvallend is dat de Pieten geen pruiken dragen!

1930

St. Nicolaas en Zwarte Piet op bezoek bij een gezin. bron: klik hier

1944 

Fragment uit het boekje: Sint Nicolaasliedjes, Oude en nieuwe Sinterklaasversjes

1944 - Fragment uit een liederenbundel

Liederenbundel: St. Nicolaas en zijn knecht

1944

Intocht in Rucphen 1944, Linker Piet heeft een ketting om zijn nek (wild geraas). De Pieten hebben een mooie zwart geschminkte gezichten, en hebben geen zwarte pruiken.  

1948

Foto uit het blad: 'Week in Beeld' - 1948

Intocht Sinterklaas met zijn Pieterbazen in Marken. Hier zien we goed de ketting, de roe en een zeer aparte maskerade van de Knechten en Sinterklaas ze dragen namelijk maskers. 

 

Overige foto's uit het blad 'week in Beeld' - 1948

1950

Bron foto: www.bhic.nl 

Aankomst van Sint Nicolaas met drie Pieten die een pik zwarte gezichten hebben, hebben geen pruiken en twee Pieten hebben een ketting op hun schouders, op het station Vught. 

Affiche jr. 50/60

Bron illustratie: www.adviz.nl 

Vroom & Dreesmann St. Nicolaas affiche jr. 50/60. Sint en Piet op het dak. De knecht heeft een zak vol cadeautjes, roe en een ketting.

1952

Foto: katholieke illustratie - 1952

Zwarte Pieten en Sinterklazen, Sint-Ignatiuscollege te Amsterdam. Hier hebben de Pieten een roe, zak en sommige pieten hebben een ketting. Aan de linkerkant tis het goed te zien.

Jaren 50

'Sint Nicolaas voor allen' een vereniging uit Nijmegen. Op de groepsfoto het gezelschap omringt met de Sint en zijn twee Pieten. De linker piet heeft een ketting (wild geraas) om zijn hals. De dames hebben lollig de ketting vast. bron klik hier

Ketting elders in Europa

Een van de duivelse restanten die Zwarte Piet tot in de twintigste eeuw behouden had, was zijn ketting. Die vind je bij oudere,  sinterklaasfiguren 'Zwarte Klazen' zoals in Amsterdam, en op het Nederlandse platteland en tegenwoordig nog bij veel sinterklaasbegeleiders elders in Europa. Er wordt dan druk met de kettingen gerammeld, want de wilde boemannen moeten lawaai en bangmakerij maken.