Home » Zwarte Piet » Maskerade

Zwart schmink / maskerade

Als alternatief voor het Zwarte gezicht zien we ook andere maskers gebruikt worden. Dit is een duurdere vorm van maskerade. Doel is steeds onherkenbaar te zijn voor omstanders. De maskerade (dus ook het zwart!) is naast, roe, zak en ketting en soms ook huiden en hoorns een belangrijk kenmerk van de begeleider van Sint Nicolaas en soms ook van Sint Nicolaas zelf. Veel mensen weten niet dat Sint Nicolaas en zijn begeleider soms samenvloeien tot een gestalte waarbij hij herkenbaar blijft aan deze kenmerken. De roe of gard is een vast onderdeel van het Sint Nicolaas feest (naast zwart gezicht, zak en ketting!) en alhoewel door pedagogen in de ban gedaan als attribuut nog steeds goed bekend. De roe wordt vaak als strafwerktuig gezien, waarbij er soms mee achterna gezeten of geslagen werd, maar vaker nog werd een roe in een schoen gestoken ten teken van straf of als teken dat men te oud was om cadeautjes te krijgen. In dit laatste geval werd iemand soms ook afgezouten waarbij een zakje zout in de schoen werd achter gelaten. De roe staat ook voor vruchtbaarheid, iets dat zeer zeker een rol speelt in het Nederlandse Sint Nicolaas feest waarbij deze als goedhuwelijksman (goedheiligman) bekend stond. In de samenvloeiing van de begeleider van Sint Nicolaas en Sint Nicolaas zelf is deze andere betekenis ook belangrijk. In andere Europese landen zien we het gebruik van de roe als vruchtbaarheidssymbool nog sterker terug.

De (tot nog toe) oudste bron waaruit blijkt dat in Nederland de zwart schmink traditie voorkomt dateert van 1736. In het boek wordt een hoofdstuk geweid aan het zwart schminken van gezichten in Europa. Nederland wordt in het boek specifiek benoemd waar uit blijkt dat men rond de tijd van Sint Nikolaas hun gezichten zwart schminkte.

Meer over zwart schmink met oude bronnen, betrekking hebbend op Nederland: klik hier

1794 

Anoniem (1794). “De Zot” (pagina 151). de Leeuw en Krap (Dordrecht) 14 maart 2015


“Gij hebt gelijk, ’t is, in dit geval, met de patriotten net als met de kinderen, die wij zoet en stil houden, door hen met de bullebak of den zwarten man te bedriegen. Zo dra de kinderen weeten, wie die bullebak of de zwarte man is, dan lachen zij er mede, en de Patriotten zouden met den Pruisch ook lachen, zodra zij wisten, wat er eigenlijk van de zaak was maar dit helpt ons vervloekt weinig.”


In het boek is een kleine passage te vinden over de bullebak/den zwarten man. Er wordt geen link gelegd met het Sint Nicolaasfeest. Wel zien we in enkele andere bronnen wel een link tussen de bullebak/den zwarten man en Sint Nicolaas.


Bron: www.sintzwartepiet.nl 

1836 – Den zwarten knecht van St. Nikolaas met kettingen

Opmerking: Lawaai, wild geraas en joelen staan ook in verband met elkaar en eveneens (de boel) op stelten zetten, hetgeen ook vaak een rol speelt.

Wij moeten thands nog iets van de heilige gebruiken melden. Het alom beroemde Joelfeest, dat ten tijde van ons Kersfeest, vooral in het Noorden gevierd werd, maar ook bij de Franken bekend was, was waarschijnlijke ook hier te lande in gebruik, waarvan ik de woorden gejoel en joelen (Zweedsch alt Jula, d.i. het joelfeest vieren) afleid. Van anderen durf ik dit niet bepalen. Maar het planten met nieuwe maan, de heilige getallen, verdeeling des jaars in drie getijden, de feestvuren, de verschijning van den zwarten knecht van St. Nikolaas met kettingen, die de kinders verschrikt, en zelfs eenige regtsbepalingen in de keuren, acht ik van heidenschen oorsprong.

Bron: www.sintenpietengilde.nl  / tekst bron: klik hier

1895 – Zwarte Knecht – Het doode paard. W. Mets Tz

Let op de handen van de knecht, die zijn gewoon blank.

1933 - Sint Nicolaas stilleven 

In het schilderij is rechts boven een Sinterklaas en Zwarte Piet masker geschilderd. 

1948 

Foto uit het blad 'Week in Beeld' 1946 (Plaats foto: Marken)

Als alternatief voor het Zwarte gezicht zien we ook dat er maskers gebruikt worden voor de maskerade. Dit is een duurdere vorm van maskerade. Op de foto zien we zowel Zwarte Piet als Sint Nicolaas met een masker. Let op de hand van Zwarte Piet waarin hij de roe en de ketting vastheeft. Ook zijn er een paar plaatjes bekend waarin Sinter Klaas door kinderen worden uitgebeeld, klik hier.

1923 - liederenboekje

Illustraties uit het kinderboekje: Zes kinderliederen gecomponeerd door Aletta Jansen en Henri Zagwijn. Geillustreerd door Joh.B.P. Kerkhoff 

1931 - Kinderen dragen sinterklaas en Pieten maskers

Bron foto / tekst: www.gahetna.nl

Vier kinderen in winterkleren hebben een Sinterklaas en een Zwarte Piet masker opgezet en gaan tijdens de malaise de huizen langs. Haarlem, 18 november 1931.

1937 - Sint en Piet dragen maskers.

1966 - Kledingverhuurwinkel

Bron foto: www.gahetna.nl

Omschrijving: Sinterklaas kostuums, maskers en baarden in een kledingverhuurwinkel.

1967 - Kledingverhuurwinkel 

Omschrijving: Nu de grote dag van de Goedheiligman weer met rasse schreden nadert, wordt in de verhuurinrichtingen (Amsterdam) van zijn kleding onder hoogspanning gewerkt om alles weer piekfijn in orde te krijgen.

Deze maskers, hangen tegenwoordig in een museum!